Động lực tăng trưởng kinh tế số

Năm 2025 đánh dấu bước tăng trưởng nhanh và ổn định của kinh tế số Việt Nam, trong đó thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Theo báo cáo thường niên Kinh tế số khu vực Đông Nam Á (e-Conomy SEA 2025) lần thứ mười do Google, Temasek và Bain & Company công bố, nền kinh tế số Việt Nam được dự báo đạt 39 tỷ USD tổng giá trị hàng hóa vào cuối năm 2025, tăng 17% so với năm 2024.

Riêng thương mại điện tử chiếm gần 2/3 giá trị này, với mức ước tính khoảng 25 tỷ USD, tiếp tục dẫn dắt quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng.

Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Lê Hoàng Oanh cho biết, thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò động lực của kinh tế số và là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số ngành công thương.

Thực tế, các khảo sát thị trường của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho thấy, thương mại điện tử tăng trưởng đồng đều ở cả quy mô và tốc độ. Theo báo cáo toàn cảnh thị trường sàn bán lẻ trực tuyến Quý III/2025 từ nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric.vn, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang tăng trưởng mạnh với tổng doanh số đạt 103.600 tỷ đồng, tăng 22,25% so với cùng kỳ năm trước. Chuyên gia của Metric cũng dự báo, doanh số quý IV/2025 sẽ đạt 105.000 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2024 và tăng 1,35% so với Quý III/2025.

Tốc độ tăng trưởng này không chỉ xuất phát từ sự thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng, đặc biệt nhóm trẻ mà còn nhờ sự phát triển của hệ sinh thái hỗ trợ. Sự lan tỏa của thanh toán số, công nghệ tài chính, logistics thông minh, cùng với mô hình kinh doanh mới như thương mại xã hội (social commerce) hay mua sắm trực tuyến (livestream shopping) đã tạo ra chuỗi tác động lan rộng. Những yếu tố này khiến thương mại điện tử không còn chỉ là một kênh bán hàng, mà đã trở thành hạ tầng thương mại quan trọng của nền kinh tế.

Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam đánh giá, năm 2025 là năm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới - giai đoạn phát triển thứ tư của thương mại điện tử Việt Nam. Giai đoạn này sẽ bắt đầu từ năm 2026 và là giai đoạn phát triển nhanh và bền vững.

Hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa thị trường

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cũng kéo theo những yêu cầu cao hơn đối với quản lý thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao chuẩn mực vận hành của doanh nghiệp. Trong bối cảnh thị trường vận động nhanh và phức tạp, việc hoàn thiện thể chế cho thương mại điện tử được xem là bước đi chiến lược.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, năm 2025, Bộ Công Thương đã hoàn thiện hai văn bản nền tảng gồm: Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 với định hướng tiên phong - xanh - bao trùm. Bên cạnh đó, Luật Thương mại điện tử với các chính sách về phân loại mô hình nền tảng, quản lý chủ thể xuyên biên giới, đầu tư nước ngoài, dịch vụ hỗ trợ thương mại điện tử và khung pháp lý cho hợp đồng điện tử.

Trong đó, Luật Thương mại điện tử đặt ra hàng loạt yêu cầu mới về đăng ký, minh bạch thông tin, nghĩa vụ thuế, bảo vệ dữ liệu người dùng, quản lý giao dịch và trách nhiệm liên đới của các nền tảng. Trong đó, điểm đáng chú ý là trách nhiệm kiểm soát thông tin hàng hóa, xuất xứ và hành vi bán hàng trên nền tảng. Các quy định này hướng tới việc giảm thiểu gian lận, hạn chế hàng giả và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, là điều kiện cần để thị trường tiếp tục phát triển bền vững.

Chính những thay đổi pháp lý này đang tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong cơ cấu thị trường. Không ít gian hàng nhỏ lẻ hoặc hoạt động thiếu minh bạch đã rời bỏ thị trường vì không đáp ứng yêu cầu mới về thuế, hóa đơn điện tử, chứng từ nguồn gốc hay tuân thủ vận hành. Theo PGS. TS Nguyễn Thường Lạng giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đây là giai đoạn hình thành chuẩn mực mới, cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, quy trình minh bạch và năng lực quản trị.

Trong khi đó, các DN nghiêm túc, đặc biệt nhóm vừa và nhỏ, lại đối mặt nhiều thách thức. Chi phí logistics, vận chuyển và hoàn trả hàng hóa vẫn là rào cản lớn, nhất là khi mở rộng sang thương mại xuyên biên giới. Cụ thể, chi phí và thủ tục liên quan đến giao nhận, trả hàng, khiếu nại và tuân thủ pháp luật là gánh nặng lớn nhất đối với nhóm DN vừa và nhỏ. Điều này cho thấy, để thương mại điện tử bứt phá sang giai đoạn “xuất khẩu số”, Việt Nam cần chiến lược logistics phù hợp và hỗ trợ bài bản hơn cho DN.

Thương mại điện tử đang đóng vai trò như “xương sống” của kinh tế số, khi vừa tạo ra giá trị trực tiếp qua thị trường bán lẻ trực tuyến, vừa gián tiếp thúc đẩy logistics, thanh toán số, marketing trực tuyến và các ngành phụ trợ khác, tạo nền móng để mở rộng sang thương mại xuyên biên giới - lĩnh vực được dự báo sẽ tăng tốc mạnh trong giai đoạn sắp tới.

Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Lê Hoàng Oanh