‘Bong bóng livestream’ và bài toán thuế

Ngành công nghiệp livestream và KOL tại Trung Quốc đã tạo ra những con số khổng lồ. Năm 2024, quy mô thị trường livestream thương mại điện tử Trung Quốc ước đạt 5.800 tỷ NDT (khoảng 22,62 triệu tỷ đồng), với khoảng hơn 15 triệu người tham gia vào hệ sinh thái này. Tuy nhiên, thị trường tăng trưởng quá nóng đã phát sinh nhiều vấn đề cần điều chỉnh.

Chính phủ Trung Quốc đã quyết định siết chặt bằng công cụ tài khóa. Cuối năm 2024, Cục Thuế Nhà nước ban hành quy định mới, yêu cầu các nền tảng số định kỳ gửi dữ liệu thu nhập của người sáng tạo nội dung lên cơ quan thuế.

Thu nhập từ livestream, quảng cáo, hoa hồng bán hàng và các hoạt động kinh doanh liên quan đều nằm trong diện phải kê khai, nộp thuế theo quy định.

Ngành livestream Trung Quốc tăng trưởng nóng với hàng trăm tỷ đô doanh thu nhưng cũng kéo theo hàng loạt vấn đề về thuế, tội phạm mạng... Ảnh: Baidu

Kết quả thu được ấn tượng. Theo SCMP, cơ quan thuế Trung Quốc đã sử dụng dữ liệu lớn để phát hiện một streamer có 30 triệu người theo dõi tại thành phố Trùng Khánh, buộc phải nộp phạt và truy thu 4,15 triệu NDT (hơn 16,1 tỷ đồng). Một trường hợp khác tại tỉnh Cam Túc cũng bị yêu cầu nộp 1,81 triệu NDT (hơn 7 tỷ đồng).

Trước đó, vụ án của Vi Á - "nữ hoàng livestream" năm 2021 đã gây chấn động khi bị truy thu thuế, phạt và tính tiền chậm nộp tổng cộng 1,34 tỷ NDT (hơn 5.200 tỷ đồng) vì trốn thuế.

Chỉ trong năm 2024, các cuộc điều tra đã truy thu, xử lý số tiền thuế gần 900 triệu NDT (khoảng 3.510 tỷ đồng).

Hình sự hóa ‘giang hồ mạng’

Nếu thuế là công cụ kinh tế thì các vụ án hình sự là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho những ai biến mạng xã hội thành "vũ trụ song song" của tội phạm.

Vụ gia tộc họ Minh (Ming Family) tại vùng biên giới Kokang (Myanmar) là minh chứng. Họ không livestream bán hàng theo kiểu các "chiến thần" chốt đơn truyền thống.

Các thành viên trong gia tộc tội phạm này thường xuyên livestream trên mạng xã hội để khoe khoang sự giàu có, nhẫn kim cương, cuộc sống sang chảnh và xây dựng hình ảnh tích cực, làm từ thiện nhằm tạo vỏ bọc che đậy các hoạt động phi pháp.

11 thành viên của gia tộc này đã bị tuyên án tử hình sau khi bị phát hiện điều hành trung tâm lừa đảo trực tuyến tại Myanmar, thu lợi bất hợp pháp hơn 10 tỷ NDT (khoảng 39.000 tỷ đồng) trong giai đoạn 2015-2023.

Các tội danh bao gồm giết người, giam giữ trái phép và điều hành sòng bạc bất hợp pháp, khiến 14 công dân Trung Quốc thiệt mạng.

Đây là một phần trong chiến dịch rộng lớn hơn của Bắc Kinh nhằm trấn áp tội phạm xuyên biên giới và tội phạm mạng.

Theo Nhân dân Nhật báo, một chiến dịch mới được phát động từ tháng 7/2026 với mục tiêu đặc biệt nhắm vào các hình thức tội phạm mạng như tống tiền trực tuyến, cho vay nặng lãi (tín dụng đen), và các mô hình lừa đảo qua mạng.

Chiến dịch cũng tập trung vào những dạng tội phạm sử dụng mạng Internet và các phương thức "bạo lực mềm" như tống tiền, bạo lực mạng, cho vay nặng lãi trá hình và các hoạt động tinh vi trên không gian mạng.

Khi KOL tài chính thành kẻ thao túng thị trường

Một khía cạnh đặc biệt của cuộc chiến là sự can thiệp vào các KOL tài chính - những người đã lợi dụng cơn sốt công nghệ để trục lợi.

Cuối tháng 1/2026, Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) đã trừng phạt một công ty quản lý quỹ vì thuê các KOL không có chứng chỉ hành nghề để quảng bá sản phẩm.

Ngành công nghiệp livestream Trung Quốc đang bị siết chặt bằng các biện pháp thuế và quản lý nội dung, khi cơ quan chức năng truy thu hàng trăm tỷ đồng tiền thuế từ các streamer vi phạm. Ảnh: Baidu

Trước đó, Kim Vĩnh Dung - một "thánh chứng khoán" nổi tiếng đã bị cấm tham gia thị trường 3 năm và bị xác định thu lợi bất hợp pháp hơn 41,6 triệu NDT từ hành vi thao túng thị trường (khoảng 160 tỷ đồng). Kim đã dùng sức ảnh hưởng để đẩy giá cổ phiếu lên cao rồi bán tháo.

Snowball Finance - mạng xã hội tài chính lớn nhất Trung Quốc, đã khóa vĩnh viễn tài khoản của Kim cùng hơn 20 người khác. Động thái này diễn ra trong bối cảnh cơ quan quản lý Trung Quốc tăng cường giám sát các KOL tài chính và những hành vi có thể gây ảnh hưởng đến thị trường, trong đó nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm vai trò rất lớn.

Cuộc chiến dẹp các hành vi vi phạm, quản lý các KOL và ngành livestream tại Trung Quốc cũng đặt ra một bài toán kinh tế khó: làm thế nào để vừa kiểm soát nội dung độc hại, vừa không "giết con gà đẻ trứng vàng" của nền kinh tế số.

Thực tế, "bong bóng livestream" tại quốc gia tỷ dân đang dần xẹp xuống. Theo iMedia Research, thu nhập của streamer tại các thành phố lớn như Hàng Châu hay Bắc Kinh đã giảm khoảng 30% chỉ trong một năm. Các chiết khấu bị cắt giảm, lương bị hạ, trong khi lượng sinh viên mới ra trường tham gia ngày càng đông.

Các doanh nghiệp đang thích ứng bằng cách chuyển sang sử dụng streamer AI chỉ với 5.500 NDT (khoảng 21,45 triệu đồng) mỗi tháng, thay vì thuê người thật.

Xu hướng này đang định hình lại toàn bộ hệ sinh thái livestream, với mô hình vận hành chuyên nghiệp và tích hợp chuỗi sản xuất - quảng cáo - nhân sự dần thay thế các mô hình cá nhân tự phát.

Theo Tử Huy (Global Times, SCMP, Nhân Dân Nhật Báo/Vietnamnet)
Xem bài gốc tại đây